Stały aparat ortodontyczny zwykle nie oznacza rezygnacji z rezonansu magnetycznego, ale może wpłynąć na bezpieczeństwo przygotowania i jakość obrazu. Znaczenie ma przede wszystkim rodzaj materiału, miejsce badania oraz to, czy aparat ma elementy ruchome lub poluzowane. Wyjaśniam, kiedy można spokojnie wykonać MRI, kiedy pojawiają się artefakty i jak przygotować się do badania bez pochopnego zdejmowania aparatu.
Najważniejsze informacje o MRI podczas leczenia ortodontycznego
- Stały aparat najczęściej nie wyklucza rezonansu magnetycznego.
- Aparat ruchomy, nakładki i wyjmowane elementy trzeba zdjąć przed badaniem.
- Największym problemem bywają artefakty obrazu, a nie samo pole magnetyczne.
- Przy badaniu głowy, zatok, stawów skroniowo-żuchwowych lub jamy ustnej metalowe elementy mogą utrudnić ocenę wyniku.
- Nie należy samodzielnie zdejmować zamków. O potrzebie demontażu decydują radiolog i ortodonta.
Czy można wykonać rezonans ze stałym aparatem
W większości przypadków tak. Stałe zamki i łuki ortodontyczne są zwykle dobrze przymocowane do zębów, dlatego podczas badania MRI nie powinny się oderwać ani przemieścić. Dotyczy to aparatów badanych w urządzeniach o polu magnetycznym do 3 tesli, dla których opracowano polskie zalecenia towarzystw ortodontycznych, radiologicznych i stomatologicznych.
Nie oznacza to jednak, że każdy aparat zachowuje się identycznie. Elementy wykonane ze stali nierdzewnej, takie jak niektóre zamki, pierścienie i łuki, mogą powodować miejscowe zmiany pola magnetycznego. Zwykle nie stanowią zagrożenia dla pacjenta, ale czasem wywołują zniekształcenia obrazu albo krótkotrwałe uczucie wibracji, ciepła czy dyskomfortu w jamie ustnej.
Inaczej traktuje się aparaty z ceramiki, tworzyw sztucznych, tytanu, stopów niklu z tytanem lub innych materiałów niemagnetycznych. Ich wpływ na badanie jest zazwyczaj mniejszy, choć nadal trzeba zgłosić ich obecność pracownikowi pracowni. Ostateczną decyzję zawsze podejmuje zespół wykonujący rezonans, ponieważ liczy się także model aparatu i parametry konkretnego skanera.
Materiał aparatu ma znaczenie, ale nie decyduje sam
Pacjent często zna nazwę aparatu, lecz nie wie, z czego dokładnie wykonano jego zamki i łuki. To normalne. Jeśli masz kartę leczenia, opis zastosowanych elementów albo możesz szybko skontaktować się z ortodontą, zabierz te informacje do pracowni. Nie trzeba jednak odwoływać badania tylko dlatego, że nie znasz stopu metalu.
| Rodzaj aparatu lub elementu | Typowy wpływ na MRI | Co zrobić przed badaniem |
|---|---|---|
| Stały aparat z metalowymi zamkami i łukiem | Możliwe artefakty, zwłaszcza w badaniu głowy i szyi | Zgłosić aparat i nie zdejmować go samodzielnie |
| Aparat z zamkami ceramicznymi | Zwykle niewielki wpływ, ale metalowy łuk nadal może zniekształcać obraz | Poinformować pracownię o całym aparacie |
| Aparat z elementami tytanowymi lub z tworzywa | Zazwyczaj brak istotnych problemów z bezpieczeństwem | Przekazać informacje o materiale, jeśli są dostępne |
| Aparat ruchomy, płytka, retainer wyjmowany | Nie powinien znajdować się w skanerze | Wyjąć przed wejściem do pracowni |
| Stały retainer przyklejony do zębów | Może powodować artefakty w pobliżu jamy ustnej | Sprawdzić, czy nie jest poluzowany, i zgłosić go personelowi |
| Przezroczyste nakładki ortodontyczne | Zwykle można je łatwo usunąć, więc nie pozostawia się ich do badania | Zdjąć nakładki zgodnie z instrukcją pracowni |
Najważniejsze jest nie samo hasło „metal”, lecz położenie aparatu względem badanej okolicy. Ten sam łuk może być praktycznie obojętny przy MRI kolana, a jednocześnie mocno pogorszyć obraz stawu skroniowo-żuchwowego. Dlatego informacja o tym, jaka część ciała będzie skanowana, jest równie ważna jak rodzaj aparatu.
Kiedy aparat zniekształca obraz rezonansu
Artefakt to obszar obrazu, który nie pokazuje prawdziwej budowy tkanek. Może wyglądać jak zaciemnienie, jasne smugi, rozmycie albo brak części obrazu. W przypadku aparatu ortodontycznego artefakty powstają najczęściej w sąsiedztwie zamków, łuków i pierścieni, czyli w jamie ustnej, żuchwie, podniebieniu oraz okolicy gardła.
Największe znaczenie ma to przy rezonansie:
- mózgu, szczególnie gdy trzeba ocenić dolne partie czaszki, oczodoły lub okolice przysadki,
- stawów skroniowo-żuchwowych, ponieważ aparat znajduje się bardzo blisko badanego obszaru,
- zatok, jamy ustnej, gardła i szyi, gdzie metal może zasłonić część struktur,
- twarzoczaszki, żuchwy i tkanek miękkich znajdujących się bezpośrednio przy aparacie.
Przy badaniu kręgosłupa, barku, kolana, miednicy czy jamy brzusznej aparat zwykle nie wpływa na przydatność diagnostyczną obrazu. W takich sytuacjach demontaż stałego aparatu zazwyczaj nie ma uzasadnienia. Inaczej może być przy badaniu mózgu lub twarzoczaszki, szczególnie w skanerze 3T, który często daje bardzo szczegółowy obraz, ale może też mocniej uwidaczniać zniekształcenia.
Radiolog może spróbować ograniczyć artefakty, zmieniając płaszczyznę badania albo dobierając inną sekwencję obrazowania. Nie zawsze jednak da się odzyskać pełną czytelność obrazu. Jeśli wynik ma rozstrzygać o operacji lub ocenie bardzo małej zmiany, ortodonta może zostać poproszony o czasowe zdjęcie wybranych elementów, a wyjątkowo całego aparatu.
Przy rejestracji powiedz, że nosisz aparat ortodontyczny lub stały retainer. Nie czekaj z tą informacją do chwili, gdy leżysz już w skanerze. Pracownia może wcześniej zapytać o typ aparatu, miejsce badania i ewentualne dodatkowe elementy, takie jak ekspander podniebienny albo miniimplant ortodontyczny.
- Podaj rodzaj badania, na przykład MRI głowy, szyi, kolana lub kręgosłupa.
- Zgłoś wszystkie elementy ortodontyczne, także retainer przyklejony od wewnętrznej strony zębów.
- Wyjmij aparat ruchomy, nakładki, płytki i ruchome retainery przed wejściem do pomieszczenia ze skanerem.
- Sprawdź, czy stały aparat nie jest poluzowany. Jeśli zamek lub łuk odstaje, skontaktuj się z ortodontą przed planowym badaniem.
- Usuń metalowe przedmioty, takie jak biżuteria, zegarek, spinki, pasek, telefon i karty płatnicze.
- Podczas badania natychmiast zgłoś personelowi ból, pieczenie, silne ciepło lub niepokojące drgania.
Nie ma potrzeby specjalnie przygotowywać zębów ani stosować leków przeciwbólowych. Kontrast podawany podczas niektórych badań nie ma związku z obecnością aparatu, choć przed MRI trzeba przekazać personelowi informacje o chorobach, implantach i wcześniejszych reakcjach na kontrast.
Czy przed rezonansem trzeba zdejmować aparat
Najczęściej nie. Wspólne zalecenia polskich towarzystw medycznych wskazują, że stałych zamków nie powinno się rutynowo zdejmować tylko z powodu planowanego MRI. Niepotrzebny demontaż oznacza koszt, dodatkową wizytę, ryzyko uszkodzenia szkliwa i przerwę w leczeniu ortodontycznym.
| Planowane badanie | Najczęstsze postępowanie |
|---|---|
| MRI kolana, barku, kręgosłupa, miednicy lub jamy brzusznej | Stały aparat zwykle pozostaje na zębach |
| MRI mózgu | Badanie często jest możliwe, ale aparat może pogorszyć obraz wybranych okolic |
| MRI stawu skroniowo-żuchwowego, zatok lub jamy ustnej | Może być potrzebne czasowe usunięcie metalowych elementów |
| Badanie z sedacją lub znieczuleniem | Pracownia może mieć dodatkowe wymagania dotyczące ruchomych i luźnych elementów |
Decyzja o zdjęciu zamków powinna wynikać z konkretnego celu diagnostycznego, a nie z samego lęku przed magnesem. Jeśli pracownia zaleci konsultację ortodontyczną, poproś o informację, które elementy trzeba usunąć i na jak długo. Czasem wystarczy zdjąć łuk lub wybrany fragment aparatu, a nie całe leczenie.
Najczęstsze błędy pacjentów z aparatem
Pierwszym błędem jest przemilczenie aparatu podczas rejestracji. Drugim jest założenie, że każdy metalowy element musi zostać usunięty. W praktyce prowadzi to albo do niepotrzebnego stresu, albo do odwoływania badania, które mogło zostać wykonane bez przeszkód.
Nie próbuj samodzielnie wyjmować łuku, odklejać zamków ani rozcinać retainera. Takie działania mogą skaleczyć błonę śluzową, uszkodzić szkliwo i utrudnić późniejsze leczenie. Luźny element trzeba zgłosić pracowni i ortodoncie, bo bezpieczeństwo zależy również od tego, czy aparat jest stabilnie zamocowany.
Nie zakładaj też, że aparat ceramiczny całkowicie rozwiązuje problem. Same zamki mogą być mało kłopotliwe, ale metalowy łuk albo pierścienie nadal mogą powodować artefakty. Liczy się kompletny zestaw, a nie tylko najbardziej widoczna część aparatu.
Przed wejściem do skanera liczy się dobra informacja
Jeżeli masz stały aparat, najczęściej możesz wykonać rezonans bez jego zdejmowania. Najrozsądniej jest wcześniej przekazać pracowni nazwę badania, poinformować o wszystkich elementach ortodontycznych i zastosować się do decyzji radiologa oraz ortodonty.
Przy MRI odległej części ciała problem zwykle nie występuje. Przy badaniu głowy, szyi lub stawów szczęki trzeba natomiast liczyć się z możliwością artefaktów i ewentualną potrzebą czasowego demontażu. Nie bezpieczeństwo samego aparatu, lecz jego wpływ na jakość obrazu jest najczęściej najważniejszym punktem całej decyzji.
